A pha mor siomedig a rhwystredig yw hi, pan fydd rhywbeth yn mynd o'i le, i ddarganfod y geiriau hanfodol hynny yn y "manylion bach", sy'n dweud wrthym nad yw'r hyn sydd wedi digwydd yn cael ei gynnwys, a bod yn rhaid i ni dalu ac nid rhywun arall.
Rwyf
hefyd wedi sylwi yn ddiweddar faint o bobl sy'n hoffi gwybod mwy am hanes eu
teulu - neu felly y mae yn ymddangos o nifer y bobol rwy i yn eu hadnabod, sy'n
ymchwilio i gefndir eu teulu ac yn cynhyrchu coeden deuluol.
Cyfeirir
at y ddau fater hyn, "manylion bach ac achyddiaeth", yn y Beibl.
Ar
un achlysur, cyfeiriodd yr Arglwydd Iesu at y "manylion bach" yr Hen
Destament, a dywedodd eu bod yn cyfeirio at ei hun, a'r gwaith yr oedd wedi dod
i'w wneud fel Mab Duw.
Dyma'r
hyn a ddywedodd yn (Mat.5:17,18): “Peidiwch â thybio i mi
ddod i ddileu'r Gyfraith na'r proffwydi; ni ddeuthum i ddileu ond i gyflawni.
Yn wir, rwy'n dweud wrthych, hyd nes i nef a daear ddarfod, ni dderfydd yr un
llythyren na'r un manylyn lleiaf o'r Gyfraith nes i'r cwbl ddigwydd”.
Y
"llythyren a'r manylyn lleiaf o'r Gyfraith" cyfeiriodd Iesu ato, oedd
y marciau lleiaf yn yr iaith Hebraeg, a oedd yn helpu pobl i wybod sut i
ynganu'r geiriau, a dyma'r Beibl yn cyfateb i "fanylion bach".
Felly
honnodd Iesu fod hyd yn oed y "manylion bach" yr Hen Destament, yn
dod o hyd au hymdeimlad cyflawn o gyflawniad ynddo ef, ac roedd hyn hefyd yn
berthnasol i'r manylion a roddir yn y proffwydi.
Mae
enghraifft o "manylion bach ac achyddiaeth", a'r ddau yn ymwneud â’r
Iesu, i'w gael yn (Mathew 1:1): “Dyma restr achau Iesu
Grist, Mab Dafydd, mab Abraham”.
Mae
coeden deulu Iesu yn llawn diddordeb. Yn gyntaf, mae'n dangos i ni ei
ddynoliaeth amlwg, gan ei fod yn olrhain ei linell yn ôl trwy Dafydd ac Abraham
yn (Mat.1:1), ac yn dweud wrthym mai Mair yw ei fam yn (Mat.1:18-21).
Ond er ei fod yn
olrhain y llinell wrywaidd yn bennaf yn Mathew Pennod 1, y mae'r rhestr yn
cynnwys sôn am dair menywod pwysig hefyd, Ruchab a Ruth (p5) a Mair (p18), pob
un â straeon diddorol iawn i'w hadrodd.
Mae'n
amlwg o (Mat.1:1) nad yw'r enwau mewn trefn gronolegol. Rhestrir Dafydd yn
gyntaf (roedd ef yn byw tua 1000 CC), a Abraham yn ail (roedd ef yn byw tua
2000 CC).
Felly
nid yw'r manylion a roddir yn y pennill cyntaf yn y Testament Newydd yno i roi
gwybodaeth gronolegol i ni, ond i dynnu ein sylw at y ddau berson hyn, a'r
manylion a adawyd ar gofnod mewn perthynas â hwy yn y Beibl, yn ymwneud â'r
Arglwydd Iesu Crist.
Roedd
Dafydd yn frenin pwysig iawn yn hanes Israel ac oherwydd ei fod yn credu yn Duw,
gwnaeth Duw addewid iddo yn (2 Samuel 7:12-14)#: “A phan
gyflawner dy ddyddiau di, a huno ohonot gyda’th dadau, mi a gyfodaf dy had
di ar dy ôl, yr hwn a ddaw allan o’th ymysgaroedd di, a mi a gadarnhaf ei
frenhiniaeth ef. Efe a adeilada dŷ i’m henw i; minnau a gadarnhaf
orseddfainc ei frenhiniaeth ef byth. Myfi a fyddaf iddo ef yn
dad, ac yntau fydd i mi yn fab. Os trosedda efe, mi a’i ceryddaf
â gwialen ddynol, ac â dyrnodiau meibion dynion:” – Yr unig "had"
neu ddisgynydd o Dafydd gall hyn i fod, yw'r Arglwydd Iesu Grist. Ond beth am
ei deyrnas a fydd yn para am byth? Byddwn yn dod at hynny yn fuan?
Yn y llyfr Genesis a penodau 12, 13 a 22, fe
gwnaeth Duw addewidion i Abraham oherwydd ei ffydd, a oedd yn cynnwys "had"
neu plant I fe, mewn synnwyr unigol ac mewn synnwyr lluosog, ond trwyddo yr
“had unigol”, “y bendithir holl genhedloedd y ddaear”.
(Gen.12:2,3)#: “A mi a’th wnaf yn
genhedlaeth fawr, ac a’th fendithiaf, mawrygaf hefyd dy enw; a thi a fyddi yn
fendith. Bendithiaf hefyd dy fendithwyr, a’th felltithwyr a felltigaf: a holl
deuluoedd y ddaear a fendithir ynot ti.”.
(Gen.13:14,15,17)#: “A’r ARGLWYDD a
ddywedodd wrth Abram, wedi ymneilltuo o Lot oddi wrtho ef, Cyfod dy lygaid, ac
edrych o’r lle yr wyt ynddo, tua’r gogledd, a’r deau, a’r dwyrain, a’r
gorllewin. Canys yr holl dir a weli, i ti y rhoddaf ef, ac i’th had
byth. Cyfod, rhodia trwy’r wlad, ar ei hyd, ac ar ei lled; canys i ti y rhoddaf
hi”.
(Gen.22:17,18)#: “Mai gan fendithio y’th
fendithiaf, a chan amlhau yr amlhaf dy had, fel sêr y nefoedd, ac fel y
tywod yr hwn sydd ar lan y môr; a’th had a feddianna borth ei elynion;
Ac yn dy had di y bendithir holl genhedloedd y ddaear: o achos gwrando
ohonot ar fy llais i”.
Yn gryno mae'r penillion o Genesis, yn
dweud am Abraham: [1] byddai ganddo “had”, hynnu yw, ddisgynyddion niferus. [2]
Byddai'r holl deuluoedd y ddaear yn cael eu bendithio oherwydd ef. [3] Dywedwyd
wrth Abraham i gerdded trwy Ganaan, ac y byddai'r tir yn cael ei roi iddo ef
a'i “had” am byth. [4] Er mwyn i hyn ddigwydd, yna byddai angen atgyfodi
Abraham a'i “had”. [5] Yna byddent yn byw am
byth. [6] Deallodd Abraham hyn a chredai hyn. [7] Ac y byddai'n cael ei wneud
yn bosibl trwy'r "had unigol" a fyddai'n ennill dros ei
elynion. [8] Drwyddo ef "bydd pob cenedl o'r ddaear yn derbyn
bendithion". [9] Pan sefydlir teyrnas Dduw ar y ddaear gyda Iesu Grist fel
ei frenin.
Mae'r Apostol Paul yn dehongli'r darnau hyn
i ni yn ei Llythyr i'r Galatiaid a Phennod 3, ac yn ychwanegu at ein gwybodaeth.
Yn adnod (p6-9 o Galatiaid 3), mae Paul
yn siarad am Abraham ac yn dweud: “Credodd yn Nuw, ac fe'i cyfrifwyd
iddo yn gyfiawnder. Gwyddoch, gan hynny, am bobl ffydd, mai hwy yw plant
Abraham. Ac y mae'r Ysgrythur, wrth ragweld mai trwy ffydd y byddai Duw yn
cyfiawnhau'r Cenhedloedd, wedi pregethu'r Efengyl ymlaen llaw wrth Abraham fel
hyn: “Bendithir yr holl genhedloedd ynot ti. Am hynny, y mae pobl ffydd yn cael
eu bendithio ynghyd ag Abraham, un llawn ffydd”.
Pennill 16 o Galatiaid 3): “I Abraham y rhoddwyd
addewidion y cyfamod, ac i'w had ef. Ni ddywedir, “ac i'th hadau”,
yn y lluosog, ond, “ac i'th had di”, yn yr unigol, a'r un hwnnw yw
Crist”.
Adnod
(p26-29 o Galatiaid 3): “Oblegid yr ydych bawb, trwy ffydd,
yn blant Duw yng Nghrist Iesu. Oherwydd y mae pob un ohonoch sydd wedi ei
fedyddio i Grist wedi gwisgo Crist amdano. Nid oes rhagor rhwng Iddewon a
Groegiaid, rhwng caeth a rhydd, rhwng gwryw a benyw, oherwydd un person ydych
chwi oll yng Nghrist Iesu. Ac os ydych yn eiddo Crist, yna had Abraham
ydych, etifeddion yn ôl yr addewid”.
Yn gryno mae'r darnau uchod yn dweud [1] Cyfrifodd
Duw fod Abraham yn cyfiawn oherwydd ei fod yn credu ac roedd ganddo ffydd yn yr
hyn roedd Duw wedi addo iddo. [2] Y disgynyddion hynny o Abraham, a fydd wedi
dangos yr un gred a ffydd, y nhw a fydd yn derbyn y bendithion a addawyd iddo fe.
[3] Pregethwyd yr Efengyl i Abraham, a oedd yn seiliedig ar y cenhedloedd (pobl
heblaw “had”, disgynyddion Abraham), yn cael eu cyfiawnhau gan ffydd, trwy
ddangos yr un gred a ffydd a oedd Abraham wedi dangos, yn yr "had
unigol" Iesu Grist ". [4] Maent yn rhoi ar Grist trwy gael eu
bedyddio. [5] Trwy fod yng Nghrist, rydych chi un o "had Abraham".
Sut? [6] Mae Duw yn ystyried eich bod yn Iddew mabwysiedig yn llinell Crist, yn
ddisgynnydd o Abraham. [7] "Ac etifeddion yn ôl yr addewid" o'r holl
genhedloedd yn cael eu bendithio ynddo ef.
Trwy edrych ar rai enghreifftiau o
"fanylion bach ac achyddiaeth", darnau o ysgrythur gyda'i achyddiaeth
berthnasol, rydym wedi dod o hyd i gymaint. Yn wir, rydym wedi datgelu holl
bwrpas Duw yn y Greadigaeth, gyda dyn wrth wraidd hynny, sef i lenwi'r byd hwn
gyda phobl a fydd yn dangos cymeriad a phriodoleddau Duw, ar ôl cael eu cyfrif
yn cyfiawn a wedi cael anfarwoldeb tebyg i Fab Duw, dyna pan bydd "Crist
yw pob peth, a Christ ym mhob peth", fel y dywedwyd yn (Colosiaid 3:11, i gogoniant
y Tad.
Troednodyn
[1] – Daw’r dyfyniadau a ddefnyddiwyd yn y post hwn o Y Beibl Cymraeg Newydd
Diwygiedig (BCND) 2004 oni nodir yn wahanol.
Troednodyn
[2] - Daw'r dyfyniadau gyda. nesaf atynt wedi cael eu cymryd o Beibl William
Morgan (Argraffiad 1955).